September tot november is het beste plantseizoen van het jaar. Niet het voorjaar, zoals de meeste mensen denken. De grond is na de zomer nog warm, de wortels groeien gewoon door terwijl de plant bovengronds al met rust gaat, en de najaarsregen doet het gieten voor je.
Wat je daaraan hebt: een boom of heester die je nu plant, staat in maart al met een wortelstelsel in de grond. Diezelfde plant in het voorjaar gezet, moet én wortelen én uitlopen én de eerste droge weken doorkomen. Dat is een jaar verschil in hoe snel hij aanslaat.
Kort wat je nu wel en niet doet:
- Wel nu: bomen, heesters, hortensia's, klimplanten, hagen en alles wat groenblijvend is.
- Liever tot maart wachten: mediterrane planten zoals lavendel en rozemarijn, en alles wat vorstgevoelig is.
- Nooit: in bevroren of kletsnatte grond.
- De fout die de meeste planten fataal wordt: te diep planten. Daarover verderop meer, want dit is er één die je pas een jaar later merkt.
Hieronder staat wat je nu de grond in kunt zetten, hoe je het doet, en welke vier fouten je moet vermijden.
Waarom het najaar beter is dan het voorjaar
Drie redenen, en ze werken samen.
De grond is nog warm. Een hele zomer zon heeft de bodem opgewarmd, en die warmte zakt er veel langzamer uit dan de lucht afkoelt. In oktober is de grond nog aangenaam terwijl het bovengronds al fris is. Warme grond betekent wortels die blijven doorgroeien.
De plant doet bovengronds niets meer. Bij bomen en heesters valt de sapstroom in het najaar stil: het blad valt, de groei stopt. De wortels zijn dan nog wél actief. Alle energie die de plant heeft gaat dus naar beneden, precies waar je hem hebben wilt na het verplanten.
Het regent vanzelf. Een plant in het voorjaar zetten betekent maandenlang sjouwen met de gieter. Plant je in oktober, dan doet het Nederlandse weer het grootste deel van dat werk.
Daar komt bij dat het najaar rustiger is in de tuin. Je hebt de tijd om het goed te doen, in plaats van alles in twee zonnige weekenden in april te proppen.
Wat je nu kunt planten
Bomen voor een kleine tuin
Bomen zijn dé najaarsklus. Ze hebben de langste wortelperiode nodig en profiteren daarom het meest van een start in oktober.
- Japanse esdoorn (Acer palmatum 'Sangokaku') — oranjerode takken in de winter, dus ook als hij kaal is heb je er iets aan. Blijft klein genoeg voor een gewone achtertuin. Er is ook een groenbladige variant met fijner blad.
- Magnolia 'Betty' — grote witte bloemen in het voorjaar, voordat het blad er is. Plant je hem nu, dan is de kans op bloei komend voorjaar een stuk groter. Ook in paars.
Let bij een boom op de uiteindelijke hoogte, niet op de hoogte in de pot. Een plantje van dertig centimeter is over tien jaar een boom, en die staat er dan nog.
Heesters en hortensia's
Pluimhortensia's zijn de dankbaarste heesters die er zijn: ze bloeien op het hout van dit jaar, dus ook een jonge plant bloeit al snel, en ze zijn goed winterhard.
- Pluimhortensia 'Living Pink & Rose' — verkleurt van wit naar roze naarmate het seizoen vordert.
- Pluimhortensia 'Living Infinity' — roomwitte pluimen, mooi bij een groene achtergrond.
- Hulst op stam (Ilex 'Blue Maid') — blijft groen én krijgt rode bessen, dus precies in de maanden dat de rest van de tuin leeg is.
- Glansmispel op stam (Photinia 'Little Red Robin') — nieuw blad komt vuurrood op.
Klimplanten
Klimplanten hebben één of twee seizoenen nodig voordat ze echt op gang komen. Nu planten scheelt je dus een jaar wachten.
- Bosrank (Clematis) — wil met zijn voet in de schaduw en zijn kop in de zon. Zet er een lage plant of een steen voor. Er is ook een variant met gevulde bloemen.
- Klimop (Hedera colchica) — groenblijvend, hecht zichzelf, en doet het in de schaduw waar bijna niets wil.
Hagen en groenblijvend
Een haag planten doe je bij voorkeur in het najaar of aan het eind van de winter, en in elk geval buiten de vorst om.
- Taxushaag — twintig planten voor tien strekkende meter. Taxus is traag maar gaat generaties mee, en verdraagt schaduw.
- Liguster op stam — groenblijvend en snel, goed als je snel afscherming wilt.
- Buxusbol 'BetterBuxus Skylight' — een variëteit die schimmelresistent is, wat bij gewone buxus al jaren het probleem is.
De hele lijst staat bij buitenplanten.
Wat je beter tot maart laat staan
Niet alles wil in het najaar de grond in, en dat lees je zelden ergens.
Mediterrane planten. Lavendel, rozemarijn, olijf en alles wat van nature op een droge, warme helling groeit, houdt niet van een natte Nederlandse winter in verse grond. Die planten kun je beter in maart of april zetten, als de grond opdroogt. Wil je toch nu, zet ze dan op de droogste, zonnigste plek die je hebt.
Alles wat vorstgevoelig is. Een plant die nog niet geworteld is, kan een strenge winter minder goed hebben dan dezelfde plant die er al een jaar staat. Bij twijfel: wachten.
En nooit in bevroren of doorweekte grond. In bevroren grond kun je de wortels niet fatsoenlijk laten aansluiten. In doorweekte grond druk je de structuur kapot en staan de wortels meteen in het water. Wacht een paar dagen; het plantseizoen loopt tot in het voorjaar, je hebt de tijd.
Zo plant je het
Vijf stappen. De tweede is de belangrijkste van allemaal.
1. Graaf breed, niet diep. Het plantgat mag gerust anderhalf tot twee keer zo breed zijn als de kluit, maar niet dieper. Wortels groeien vooral zijwaarts, in de bovenste laag. Een breed gat met losgemaakte grond eromheen is precies wat ze nodig hebben.
2. De wortelhals blijft zichtbaar. De plek waar de stam overgaat in de wortels moet op grondniveau blijven, of een vingerbreedte erboven. Dit is de fout die de meeste tuinplanten uiteindelijk fataal wordt: te diep geplant krijgen de wortels te weinig zuurstof en kan de stam onder de grond gaan rotten. Het gemene is dat je het niet meteen ziet — zo'n boom houdt het vaak twee of drie jaar vol en gaat dan alsnog dood, zonder dat je weet waarom.
3. Maak de kluit los. Een plant die lang in een pot heeft gestaan, heeft wortels die rondjes draaien langs de potwand. Laat je die zo zitten, dan blijven ze rondjes draaien en groeit hij nooit de tuin in. Peuter de buitenste wortels voorzichtig los, of maak met een mes een paar verticale sneetjes in de kluit.
4. Vul aan met de grond die er al lag. Verleidelijk om het gat helemaal met dure potgrond te vullen, maar dan maak je een luxe bak waar de wortels niet uit willen. Meng hooguit wat compost door de uitgegraven grond. Aandrukken met je voet, niet stampen.
5. Geef water. Ja, ook in oktober. Dit is de stap die het vaakst wordt overgeslagen omdat het toch regent. Maar water geven na het planten dient niet om de plant te drenken, het spoelt de grond tússen de wortels zodat er geen luchtholtes overblijven. Reken op een volle gieter per struik, meer bij een boom. En kijk het eerste jaar bij droge periodes even of de kluit niet uitgedroogd is — een schrale oostenwind in oktober droogt een kluit sneller uit dan een regenbui hem natmaakt.
De vier fouten die de meeste tuinplanten de das omdoen
- Te diep planten. Nummer één, met afstand. Zie stap 2 hierboven.
- Niet water geven "want het regent toch". Regen komt niet tussen de wortels. Die eerste gieter wel.
- De kluit niet losmaken. De plant blijft in de vorm van zijn oude pot staan en kwijnt langzaam weg.
- Een te klein gat in zware klei. Grofweg de helft van Nederland heeft klei of een verdichte laag. Een krap gat wordt dan een emmer waar het water in blijft staan. Graaf breed, en prik de wanden van het gat los.
Pot, kluit of blote wortel: wat je bij ons krijgt
In de tuinwereld kom je drie vormen tegen, en dat verschil bepaalt wanneer je kunt planten.
- Blote wortel — zonder grond, alleen te planten in de winterrust, dus ruwweg november tot maart. Goedkoop, maar je zit vast aan dat raam.
- Kluit — met een bal grond eromheen, van ongeveer half oktober tot in het voorjaar.
- Pot (container) — het hele jaar door te planten, omdat het wortelstelsel niet verstoord wordt.
Onze buitenplanten komen in een pot. Dat betekent dat je niet aan een strak seizoen vastzit: het najaar is het béste moment, maar je hoeft geen deadline te halen. Het betekent ook dat stap 3 hierboven extra belangrijk is, want juist bij potplanten draaien de wortels rondjes.
Veelgestelde vragen
Wanneer is de beste tijd om een boom of heester te planten?
Van september tot november, met oktober als beste maand. De grond is dan nog warm van de zomer, de plant is bovengronds in rust en de wortels groeien nog door. Planten in pot kun je het hele jaar zetten, maar in het najaar slaan ze het snelst aan.
Kan ik in de winter planten?
Ja, zolang het niet vriest en de grond niet doorweekt is. Het plantseizoen loopt door tot in het voorjaar. Vriest het, wacht dan gewoon een paar dagen; er is geen haast.
Hoe diep moet het plantgat zijn?
Niet dieper dan de kluit hoog is. Wel anderhalf tot twee keer zo breed. De wortelhals, waar de stam overgaat in de wortels, moet op grondniveau blijven. Te diep planten is de meest voorkomende oorzaak van tuinplanten die er na een paar jaar alsnog uitgaan.
Moet ik na het planten water geven als het regent?
Ja. Dat eerste water dient niet om de plant te drenken maar om de grond tussen de wortels te spoelen, zodat er geen luchtholtes achterblijven. Regen doet dat niet. Reken op een volle gieter per struik.
Welke planten kan ik beter niet in het najaar planten?
Mediterrane soorten zoals lavendel, rozemarijn en olijf, en alles wat vorstgevoelig is. Die staan liever niet een hele natte winter in verse grond. Zet ze in maart of april.
Moet ik in het najaar nog bemesten?
Nee. Voeding zet aan tot nieuwe groei, en dat jonge groen is precies wat de eerste vorst beschadigt. Wat compost door de grond mag wel. Bemesten begint weer in het voorjaar.
Kort samengevat
Zet dit najaar de dingen die tijd nodig hebben: bomen, heesters, hagen en klimplanten. Graaf breed en niet diep, houd de wortelhals zichtbaar, maak de kluit los en geef één keer flink water — ook als het regent. Laat lavendel en de rest van het mediterrane gezelschap tot maart staan.
Doe je dat, dan begint je tuin in maart niet bij nul maar met een half jaar voorsprong. Ben je net verhuisd en begin je met een lege tuin, dan helpt ons stappenplan voor een lege tuin je aan een volgorde. En wil je iets planten waar de vlinders op afkomen, lees dan over de vlinderstruik.
Vond je dit artikel nuttig?
Je waardering telt mee voor iedereen.
